Açıklama
Bu resim Açık Mat düzensiz dokulu fildişi renkli bir zemin üzerine kurulmuş dikey bir soyut kompozisyon sunuyor. Üst bölümde, koyu sarı bir hale ile çevrelenmiş büyük bir bordo disk bakışları hemen üzerine çekerek eserin renk odağını oluşturuyor. Sol taraftan aşağı doğru inen uzun koyu yaylar mekânı kat ediyor ve düz, çapraz ve paralel çizgilerden oluşan bir ağla ilişki kuruyor. Sol alt bölümde bordo bir dikdörtgen ikinci bir kompakt biçim sunarken, yanındaki küçük el yazısı işaret kompozisyonun kenarına dâhil oluyor.
Burada çözümlenecek figüratif bir sahne ya da anlatısal bir olay yok. Eser, anlamın renk lekeleri, çizgiler, oranlar ve yönler arasındaki ilişkiden doğduğu geometrik soyutlama alanında yer alıyor. Bu çerçevede üstteki disk, aşağı doğru yayılan çizgi ağına karşı görsel bir ağırlık merkezi işlevi görüyor. Böylece resim bir kuvvetler dengesi kuruyor: Dengeli bir dairesel biçim, daha dinamik bir çizgisel yapıyla karşı karşıya geliyor ve ikisi de dar, dikey format içinde bir denge buluyor.
Büyük bordo daire biçimsel olarak bir dayanak işlevi görüyor; konumu ve rengi sayesinde belirli bir anlatı sembolüne dönüşmeden, güneşin varlığına yakın bir görsel yoruma da olanak tanıyor. Renk yoğunluğu, üst bölümdeki gerilimin tek bir noktada toplanmasını önleyen bir renk karşı ağırlığı işlevi gören alttaki dikdörtgende devam ediyor. Eğri çizgiler süreklilik ve hareket katarken, paralel çizgi grupları duraklamalar, aralıklar ve bir örgü hissi yaratıyor. Fildişi renkli zemin, koyu sarı tonlarıyla siyahın ve bordonun sertliğini yumuşatıyor ve bütüne ağırbaşlı, neredeyse maddesel bir nitelik kazandırıyor.
Kompozisyon, dikkati dikey bir doğrultuda yönlendirir. Önce tek başına duran ve baskın olan disk algılanır; ardından bakış, soldan aşağıya doğru inen yayları izleyerek çizgilerin üst üste geldiği ve yön değiştirdiği merkezî alana ulaşır. Yatay, dikey ve çapraz çizgiler kontrollü bir gerilim yaratır: Bazı yapılar görsel alana doğru ilerlerken diğerleri tekrar yoluyla bütünü dengeler. Yoğunluk merkezde ve sağ alt bölümde artar; bu nedenle soldaki bordo dikdörtgen, görsel bir durak olarak özellikle önem kazanır. Açık arka planla koyu biçimler arasındaki karşıtlık, her bir güzergâhın daha belirgin algılanmasını sağlar.
Wassily Kandinsky ile kurulan ilişki, eseri genel anlamda rengin, çizginin ve geometrik biçimlerin ifade gücündeki özerkliğe dayanan modern soyutlama geleneği içine yerleştirir. İnsan figürlerine ya da tanınabilir bir anlatıya dayanmayan Açık Mat formatı ritimler, yönler ve karşıt ağırlıklar alanına dönüştürür. Yüzeyin büyük bir bölümüyle birbirinden ayrılmış olsalar da daire ile dikdörtgenin aynı bordo tonuyla birbirine nasıl karşılık verdiğine; çizgilerin de bu renk ilişkisini nasıl harekete dönüştürdüğüne dikkat etmek gerekir. Resim deneyimi tam da durağanlık ile devinim, bakışı üzerine çeken bir biçim ile onu sürekli hareket hâlinde tutan bir örgü arasındaki bu gerilimden doğar.
Yağlı boya tablo reprodüksiyonlarımızla ilgili sorularınız mı var? Sıkça sorulan sorular sayfamıza göz atın.